نقد وبررسی کتیبه های داریوش اول در نقش رستم

نقد وبررسی کتیبه های داریوش اول در نقش رستم

*داریوش اول سومین شاهنشاه هخامنشی:

         داریوش بزرگ فرزند ویشتاسپ از خاندان هخامنشی و از نژاد آریایی و سومین پادشاه سلسله هخامنشی پس از کورورش بزرگ و کمبوجیه می باشد که زمان پادشاهی وی بین سا لهای 521 الی 486 ق.م بوده است.

از این شاه بزرگ کتیبه هایی در بیستون، تخت جمشید، نقش رستم، شوش، سوئز، الوند و همدان برجای مانده است . که در این کتیبه ها داریوش ابتدا به مدح و ثنای اهوره مزدا پرداخته سپس به معرفی خود و نصبش می پردازد و سپس به سرکوب کردن شورشها و سرزمینهایی که تحت فرمان شاهنشاهی درآورده، و سرزمینهایی که خرابگذار ایران بود. و دعا برای خود و نیاکانش و همچنین دستور حفر ترعه سوئز و درنهایت اندرز به فرمانروایان آینده پرداخته است. در این میان با توجه به وجود مقبره این شاه بزرگ در نقش رستم و وجود چند کتیبه کوچک و بزرگ از وی و اهمیت این مکان و کتیبه های آن به بررسی کتیبه های نقش رستم می پردازیم (1)

* آرامگاههای نقش رستم:

در فاصله هشت کیلومتری شمال تخت جمشید کوهی واقع شده است که احتمالاً قبل از دوره هخامنشیان محلی مقدس بوده است و همین امر عاملی بود برای آنکه داریوش بزرگ این محل را جایگاهی برای پناه برده به ماترکهای آینده شاهان سلسله هخامنشی انتخاب کند، نام قدیمی این محل مشخص نیست، اما نام جدید آنرا « نقش رستم» که احتمالاً تفسیر و تعبیر عوام است که از نقش برجسته های عهد ساسانیان در مجاورت آرامگاهها الهام گرفته شده است چون تصور می کردند که این نقشها، نقش قهرمانان مشهور شاهنامه فردوسی می باشد.

مجموعه هفت آرامگاه سلطنتی در دل سنگهای این کوه کارگذاشته شده است که تاکنون تنها چهارتای این آرامگاهها در محل نقش رستم به دست آمده است. که عبارتنداز: 1ـ آرامگاه داریوش اول  2ـ آرامگاه خشایارشا  3ـ آرامگاه اردشیر اول  4ـ آرامگاه داریوش دوم:

ـ از میان این آرامگاهها تنها در آرامگاه اردشیر دوم که نام اقوامی را که در نقش برجسته حضور دارند را معرفی می نماید(2)

* کتیبه های داریوش اول در نقش رستم:

از داریوش بزرگ بر دیواره مقبره وی در نقش رستم مجموعاً پنج کتیبه ی کوچک و بزرگ به یادگار مانده است که از این مجموعه دو کتیبه بزرگ و سه کتیبه کوچک می باشد، این کتیبه ها به سه زبان پارسی باستان، عیلامی و بابلی نوشته شده اند.

کتیبه   Dna

کتیبه   Dnb

ـ معرفی کتیبه ها با علمت و شناسه اختصاری

الف) کتیبه های بزرگ :

کتیبه   Dnc

کتیبه   Dnd

کتیبه   Dne

ب) کتیبه های کوچک :

 *شرح کتیبه های بزرگ:

1ـ کتیبه Dna: این کتیبه در لوح بالا و پشت سر داریوش و به سه زبان عیلامی و فارسی  باستان و بابلی  نوشته شده است که متن بابلی و فارسی باستان هر کدام روی یک ستون قرار دارند و متن بابلی روی دیواره سمت چپ سنگ تعبیه شده است این کتیبه دارای 60 سطر است که محتوی آن شامل: مدح اهوره  مزدا ، معرفی داریوش و نصب وی، بر شمردن سرزمینهای خرابگذار ایران، سرکوبی شورشها، شکرگذاری از اهوره مزدا و دعا برای خود و خانواده اش و اندرز به فرمانروایان آینده می باشد.

2ـ کتیبه Dnb: این کتیبه روی لوح پایینی قرار دارد. که این کتیبه هم به سه زبان فارسی باستان ، زبان عیلامی و زبان بابلی نوشته شده است، که متن فارسی باستان در سمت چپ درب آرامگاه حک شده است. و متن عیلامی روی پایه نخست در سمت راست و متن بابلی روی پایه دوم حکاکی شده اند. این کتیبه هم دارای 60 سطر است که محتوی آن شامل: مدح اهوره مزدا ، معرفی خود و روش فرمانروایی و خصوصیات هندها و فضائل وی واندرز به دیگران میباشد.

3ـ شرح کتیبه های کوچک:

در پشت سر نقش برجسته داریوش در بالای آرامگاه نقش سه صاحب منصب هخامنشی دیده می شود که تنها دوتای  آنها توضیحی سه زبانه در بالای سرشان دارند و هر کدام از شخصیتهایی که تحت داریوش بزرگ را بردوش دارند وحمل می کنند، با توضیحی کوتاه نشان می دهد که به کدام قوم تعلق دارند. این سه کتیبه با شناسه Dnc و Dnd برای صاحب منصبان هخامنشی و با شناسه Dne برای افرادی که از اقوام مختلف برای حمل تخت شاهی هستند معرفی می گردند که به توضیح مختصرمی پردازیم.(3).

ـ کتیبه Dnc: این کتیبه که به کتیبه کوچک در آرامگاه داریوش بزرگ در نقش رستم معروف می باشد به سه زبان فارسی باستان، عیلامی و بابلی در یک سطر نوشته شده است. که متن آن محتوی معرفی گو برو وه پاتیسخوری حمل کننده نیزه داریوش شاه می باشد.

ـ کتیبه Dnd: این کتیبه هم که به کتیبه کوچک در آرامگاه داریوش بزرگ در نقش رستم معروف می باشد هم به سه زبان فارسی باستان ، عیلامی و بابلی در یک سطح نوشته شده است که متن آن محتوی معرفی اسپچنه پیشکار، که نزکش داریوش شاه را نگه می دارد می باشد.

ـ کتیبه Dne: این کتیبه هم که جزء کتیبه های کوچک در آرامگاه داریوش بزرگ در نقش رستم می باشد که به سه زبان فارسی باستان، عیلامی و بابلی در سی سطر و در بالای سر هر یک از حمل کنندگان تخت داریوش که نماینده یک قوم یا ملت می باشند حک شده است که به معرفی هر فرد با عنوان ملیت آنها می پردازد. که به نوعی هم حوزه فرمانروایی ایران در عهد داریوش بزرگ یا قلمرو شاهنشاهی را به نمایش می گذارد(4).

 

* ترجمه فارسی کتیبه های داریوش اول در نقش رستم:

 الف) کتیبه Dna:

1ـ اهوره مزدا خدای بزرگ است.

که این زمین را آفرید، که آسمان را آفرید که مردم را آفرید، که شادی را برای مردم آفرید که داریوش را شاه کرد.

2ـ من داریوش هستم، شاه بزرگ، شاه شاهان شاه مردمان از تمام تبارها

شاه روی این زمین بزرگ تا دوردست پسر و شیتاسپه، هخامنشی ، پارسی، پسرپارسی آریایی، از تبار آریایی .

3ـ داریوش شاه می گوید

به خواست اهوره  مزدا اینها مردمانی هستند که من، در بیرون از پارس آنها را گرفتم من برآنها پادشاهی کردم، آنها به من خراج دادند آنچه به آنها از جانب من گفته شده بود آنها آن را کردند قانون من آنها را نگاه داشت. مادی، عیلامی، پارتی، آریانی، باختری، لغوی، خوارزمی ، درنگی، درخوزی، ستیگدی، گنداره ای، هندی، سکایی امیرگی، سکاهای تیگرخوده ، بابلی، آشوری، عرب، مصرفی، ارمنی، کاپادوکیایی، سیدیایی، یونانی، سکاهای آن سوی دریایی، تراکیایی، یونانی آسپیدو فوری ، لیبیایی، حبشی، مکی، کاری

4ـ داریوش شاه می گوید

اهوره مزدا هنگامی که این زمین را آشفته دید آنگاه آن را به من داد مرا شاه کرد من شاه هستم به خواست اهوره مزدا او را دوباره سرجایش گذاشتم آنچه من بدیشان گفتم، آنها آن را کردند همانگونه که مرا کام بود.

آیا هرگز تو می اندیشی

این مردمانی که داریوش شاه داشت چه تعداد بودند این پیکره ها را که تخت را می برند ببین آنگاه آنها را خواهی شناخت.

آنگاه خواهی دانست که نیزه مرد پارسی تا دوردست رفته است. آنگاه خواهی دانست که مرد پارسی دور از پارس نبرد کرده است.

 5ـ داریوش شاه می گوید:

آنچه کرده شد همه را به خواست اهوره فردا کردم اهوره فردا یاری خود را به من داد.

تا آنجا که آنچه را کرده شد من کردم اهوره فردا مرا در برابر بدیها بیابد.

خاندانم را و این مردم را این آن چیزی است که من از اهوره مزدا می خواهم اهوره مزدا آن را به من رهاد.

6ـ ای مرد

باشد که فرمان اهوره مزدا به نظرت بد نیاید از راه راست منحرف نشود. شورش مکن(5)

 

ب) کتیبه Dnb:

1ـ خدای بزرگ است اهوره مزدا که این زیبا را که دیده می شود آفرید که شادی را برای مردم آفرید که خرد و دلیری را در داریوش شاه گذاشت .

2ـ داریوش شاه می گوید:

به خواست اهوره مزدا من این سان هستم که دویست راستی هستم با نادرستی دوست نیستم. خواست من آن نیست که ناتوان به خاطر توانا به بیداد تن دهد خواست من آن نیست که توانا به خاطر ناتوان به بیداد تن دهد .

راستی: این خواست من است. من دوست مرد دروغگو نیستم من تند خو نیستم. آنچه در یک منازعه برای من رخ می دهد آن را با قوت در اندیشه ام پاس می دارم با قوت خود را مهار می کنم.

4ـ مردی که یاری می کند او را بسته به یاریش می یایم آنکه  آسیب می رساند او را بسته به آسیبش تنبیه می کنم نه مرا کام است که مردی آسیب رساند. نه مرا کام است که اگر کسی آسیبی رساند تنبیه نشود.

5ـ آنچه مردی درباره مردی می گوید  آن مرا قانع نمی کند. تا آنکه گواهی دو تن را بشنوم.

6ـ آنچه یک مرد می کند .

یا هنگام یکه چیزی را بسته به دارا بیش می آورد من خشنود می شوم و خشنودی من بسیار است و راضی هستم .

7ـ قوه درک  من و اراده من بدین سان هستند زمانی که ببینی یا بشنوی. آنچه من در کاخ و در اردوگاه سپاهیان کردم این همان تسلطی است که من دارم برروحم و قوه درکم.

8ـ این تسلط که من دارم همان چیزی است که جسمم می تواند بکند در مقام جنگجو، جنگجوی خوبی هستم. همینکه قوه درکم جای خود را بیابد. هنگامی که یک یاغی را می بینم، وقتی که او را نمی بینم به یمن قوه درکم و اراده ام بر ترس خود غلبه می کنم .

9ـ زمانی که یک یاغی را می بینم مانند زمانی که او را نمی بینم هم با دستها و هم با پاها ورزیده هستم . در مقام سوارکار، سوار کار خوبی هستم. در مقام کماندار، کماندار خوبی هستم، چه پیاده ، چه سواره، در مقام نیزه دار، نیزه دار خوبی هستم، چه پیاده ، چه سواره.

10ـ این ویژگیهایی است که اهوره مزدا به ن بخشید و من توانستم آنها را به کارگیرم به خواست اهوره مزدا آنچه کردم. با این ویژگیهایی که اهوره مزدا به من بخشیده است آنرا کردم .

11ـ ای مرد جوان

قاطعانه بگو که چگونه ای چه ویژگیهایی داری، صداقت تو چگونه است نیکی تصور نکن آنچه را به گوشت می رسانند حتی به آنچه دشمن به تو می گوید گوش فرا ده

 12ـ ای مرد جوان

آنچه توانمدی می کند خوب تصور نکن.

آنچه ناتوانی می کند. حتی همان را ببین ای مرد جوان، که از حد بگذرد. و به دلیل خوشبختی . بی دست و پا نباش، که کامیاب نشود. (6).

 

ج) کتیبه Dnc:

ـ گو برو وه پاتیسخوری حمل کننده نیزه داریوش شاه است.

 

د: کتیبه Dnd:

ـ اسپچنه پیشکار، ترکش داریوش شاه را نگاه می دارد. (7)

هـ : کتیبه Dne :

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

این یک پارسی است

این یک مادی است

این یک عیلامی است

این یک پارتی است

این یک آریایی(هروی) است

این یک باختری(بلخی) است

این یک سغدی است

این یک خوارزمی است

این یک درنگی(زرنگی) است

این یک ارخوزی (رخجی) است

این یک ستیگدی است

این یک گنداره ای است

این یک هندی است

این یک سکایی امیرگی است

این یک سکایی تیزخود است

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

این یک بابلی است.

این یک آشوری است

این یک عرب است

این سک مصری است

این یک ارمنی است

این یک کاپادوکیایی است

این یک لیدیایی است

این یک یونانی است

این یک سکایی آن سوی دریا است

این یک تراکیایی است

این یک یونانی آسپیدوفوری است

این یک اتیوپیایی(حبشی) است

این یک لیبیایی است

این یک مکی است.

این یک کاری است (8)

عنوان درس: نقدوبررسی تاریخ ایران باستان براساس متون ایرانی وغیر ایرانی

کتیبه های داریوش اول در نقش رستم               محقق: رضا کوهساری

مشخصات اصلی کتاب کتیبه

کتیبه های داریوش اول در نقش رستم شامل 2کتیبه بزرگ و3 کتیبه کوچک می باشد، این کتیبه ها  به احتمال زیاد درزمان فرمانروایی خود و به سه زبان فارسی باستان، عیلامی وبابلی ودرمقبره داریوش بزرگ نوشته شده اند. این کتیبه با شناسه های اختصاری: Dne, Dnd, Dnc , Dnb, Dna شناسایی و معرفی می گردند.

کتیبهDna درلوح بالا و پشت سرداریوش ودر60 سطر و به سه زبان فوق الذکر نوشته شده اند.

کتیبهDnb درلوح پایینی قراردارد که متن فارسی باستان آن در سمت چپ درب آرامگاه و متن عیلامی روی پایه نخست درست راست ومتن بابلی روی پایه دوم ودر 60 سطر و به زبان فوق الذکر حک شده اند.کتیبه های کوچک Dnd , Dnc دربالای آرامگاه و پشت سرنقش برجسته داریوش وبالای سرنقش برجسته صاحب منسبان هخامنشی وهرکدام دریک سطر و به سه زبان فوق الذکر در معرفی این اشخاص با توضیحی کوتاه حک شده اند. کتیبه Dne بالای سرهریک از 30 نفر که درحال حمل تخت شاهی داریوش هستند وهر کدام نماینده یک قوم وملل تابعه هخامنشی هستند با معرفی قوم هرشخص دریک سطر کوتاه وسه زبان فارسی باستان، عیلامی وبابلی حک شده است.

مشخصات فرعی کتاب کتیبه

ازجمله ویژگیهای این کتیبه ها دادن اطلاعاتی درخصوص شخص داریوش ونصب وی وسرکوبی شورشها وحوزه قلمرو هخامنشی وایالتهای تحت فرمانروایی می باشد که درقالب جملاتی کوتاه بیان شده است که با زبان تصویر عمیق اطلاعات را افزون می کند در کتیبه های Dnd,Dnc در مجموع داریوش بزرگ به دنبال مدح اهورا مزدا، معرفی خود و نصبش و بشناساندن توانایی هایش و شیوه فرمانروایی اش می باشد و درکتیبه های Dne, Dnd, Dnc به دنبال معرفی منصبهای درباری وحوزه فرمانروایی و گستردگی قلمرو ومعرفی تعداد اقوامی که دردنیای آنروز تحت فرمانروایی وی بوده اند می پردازد، سبک نگارشی کوتاه ومختصر و به خط میخی وسه زبان فارسی باستان، عیلامی و بابلی حک شده است. این متون دوره فرمانروایی داریوش بزرگ و تسلط ایران را برحوزه وسیعی از دنیای آنروز در قالب متن وتصویر به نمایش گذاشته و اشاره دارد که آیندگان بدانند که حوزه قلمرو مرد پارسی تا کجا بوده است وانگیزه داریوش بزرگ معرفی ایران زمین به نسل آینده بوده است.

مشخصات کلی نویسنده کتیبه

این کتیبه ها درزمان داریوش بزرگ بین سالهای 521 الی 486 ق.م نوشته شده اند. داریوش اول فرزند وشسیتاپه از خاندان هخامنشی وسومین پادشاه این سلسله می باشد. وی دستورداده تا از روی خط بابلی الفبایی را با توجه به زبان پارسی باستان ایجاد کنند که به خط و زبان پارسی باستان معروف گردید که درقالب خط منحنی به کتابت درآمد که البته با میخی بابلی وعیلامی درظاهر نوشتار وتعداد میخها برای معرفی هر صد وحرف متفاوت می باشد، از متن بند5 کتیبه داریوش چنین استنباط می گردد که درزمان نوشتن کتیبه ها هنوز داریوش زنده بود واین نظریه که شاید خشایارشا، این کتیبه ها را نوشته و به نام پدر ثبت کرده را تا حدودی زیر سئوال برده و رد می نماید.

روش نویسنده

متن کلی کتیبه های نقش رستم و اسلوب نوشتاری همه آنها به نوعی شبیه به هم می باشد داریوش درتمام کتیبه ها ابتدا به مدح اهورامزدا پرداخته . سپس به معرفی خود ونصب خود وحوزه تحت فرمانروایی خویش پرداخته و درنهایت به پند واندرز به آیندگان به نوشته خاتمه داده است روش نوشتار کتیبه ها تا حدودی شبیه به نوشته های کتیبه های ایلامی وبابلی است وسعی در شناساندن خود وتوانایی ها وحوزه فرمانروایی می پردازند. البته باید تاثیر کتیبه های کوروش و سبک نوشتار کتیبه های کورورش بزرگ وتاثیر آن را برنوع نوشتار کتیبه های داریوش هم مدنظر داشت که تا حد زیادی ادامه همان روش نوشتن کتیبه ها دردوره کوروش بزرگ می باشد.

نگرش نویسنده

دربیشتر این کتیبه ها می تون نگرش شاه بزرگ را درنوشتن مشاهده کرد داریوش بزرگ به نوعی به دنبال آن است که به دیگران تفهیم کند که این حکومت و قدرت را اهورا مزدا به وی داده است، و اهورا مزدا او را مناسب فرمانروایی دانسته و حکومت خود را منسب به اهورا مزدا و خدایی می کند و از طرف دیگر  به نصب خویش هم اشاره داردو بدان معناست که از طرف نصب خانوادگی هم خاندان خود را صاحب حکومت اعلام می کند که این حکومت براساس یک حق طبیعی به وی رسیده است و همه توانایی ها و ویژگیهای برجسته خود را هم از خواست اهورا مزدا می داند.

              یادداشتها

1-تفضلی.احمد: تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام.(انتشارات سخن .تهران.1376).

2-لوکوک .پی یر:کتیبه های هخامنشی.ترجمه نازیلا خلخالی .(انتشارات فرزان روز.تهران.1389).

3-همان .ص.123

4-همان.ص .125

5-همان.ص 261الی 263

6-همان.ص.264الی268

7-همان.ص.268الی269

8-همان.ص.269الی270

9-همان.ص.261الی264

10-هینتس.والتر:یافته هایی تازه ازایران باستان .ترجمه دکتر پرویز رجبی .(انتشارات ققنوس .تهران.1385).

11-لوکوک. پی یر:کتیبه های هخامنشی .ترجمه نازیلا خلخالی.(انتشارات فرزان روز .تهران.1389).

12-هینتس .والتر:یافته هایی تازه از ایران باستان .ترجمه دکتر پرویز رجبی .(انتشارات ققنوس .تهران .1385).  

 

   فهرست منابع وماخذ:

1ـ تفضلی ،احمد: تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، (انتشارات سخن، تهران، 1376).

2ـ  لوکوک، پی یر: کتیبه های هخامنشی ، ترجمه نازیلا خلخالی، (انتشارات فرزان روز، تهران، 1389).

3ـ هنیش، والتر: یافته هایی تازه از ایران باستان، ترجمه دکترپرویز رجبی، (انتشارات ققنوس، تهران، 1385).

Posted on December 25, 2013, in تاریخی و باستانی. Bookmark the permalink. Leave a comment.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: