فشرده ای درباره گاهشمار زرتشتی

فشرده ای درباره گاهشمار زرتشتی

Arshtad_Gahshomar

گاهشمار دینی مزدیسنا

این تقویم در تاریخ ایران به تقویم دینی مزدیسنا یعنی تقویم زرتشتی و یا تقویم اوستایی مشهور است. این تقویم کاملا دینی است و بر اساس خواسته‌های دینی زرتشتیان و بر اساس انجام مراسم و بایستگی های دینی آنان بنا شد. به طوریکه هر یک از روزها و ماههای سال به فرشته یا فرشتگانی اختصاص دارد و انجام بایستگی های دینی را در زمانهای ویژه توصیه می‌نماید

خصویات

شبانه روز در گاهشمار مزدیسنا

در اوستا شبانه روز به پنج وقت یا گاه تقیسم شده

هاون گاه یا گاه بامدادی

رپیتوین گاه یا گاه نیمروزی

ازیرن گاه یا گاه پسین

ائیوی سروترم گاه یا گاه شبانه

اشهین گاه یا پگاه

مناسبت‌ها و روز

هر ماه در گاهشمار زرتشتی سی روز می باشد ،روزهای ۳۰ گانه در این تقویم که هر یک به نام فرشته یا ایزدی نامگذاری شده‌است به شرح زیر می‌باشد

اورمزد = پروردگار

وهمن = اندیشه نیک

اردیبهشت = بالاترین راستی

شهریور یا خشتروئیریه = پادشاهی آرزو شده

سپندارمذ یا سپنت آرمئیتی = فروتنی

خرداد یا هوروتات = تندرستی

امرداد یا امرتات = بیمرگی

دی به آذر یا دئوش = آفریدگار

آذر یا آتر = آتش

آبان = آب

حورشید یا هورخشئت = خورشید

ماه یا ماونگه = ماه

تیر یا تشتری = باران

گوش یا گئوش = هستی

دی به مهر یا دئوش = آفریدگار

مهر = مهر ، پیمان

سروش = فرمانبرداری

رشن = دادگستری

فروردین یا فره وشی = نیروی پیشرفت

ورهرام = پیروزی

رام = بنیادی

باد = باد

دی به دین یا دئوش = آفریدگار

دین یا دئنا = وجدان

ارد (ارت) یا اشی ونگوهی = توانگری

ارشتاد (اشتاد) یا ارشتات = راستی

آسمان = آسمان

زامیاد یا زم = زمین

مانتره سپند (مهر اسپند) یا منثر سپنت = گفتار آسمانی

انارام = روشنایی بی پایان

در خرده اوستا در گفتاری تحت عنوان سیروزه می‌خوانیم, نگهبانی از ۳۰ روزهای ماه به یکی از فرشتگان سپرده شد و به همان فرشته نامزد گردیده‌است و ایزدان معروف مزدیسنا, همان که روزهای ماه را به نامهای آنان خوانده‌اند و خود ایزدان بزرگ از همکاری مهین فرشتگان که آنان را امشاسپندان گویند, شمرده شده‌اند و بقیه همکاران و مددکاران آنها می‌باشند

امشاسپندان = ایزدان همکار

هرمزد = دی به آذر, دی به مهر, دی به دین

بهمن = ایزد ماه, ایزد گوش, ایزد رام

اردیبهشت = ایزد آذر, ایزد سروش, ایزد بهرام

شهریور = ایزد خور, ایزد مهر, ایزد آسمان, ایزد ائیران

سپندارمذ = ایزد آبان, ایزد دین, ایزد ارت, ایزد ماراسپند

خرداد = ایزد تشتر (تیر), ایزد فروردین, ایزد باد

امرداد = ایزد رشن, ایزد اشتاد, ایزد زامیاد

در گاهشمار مزدیسنا چون سال را ۱۲ ماه ۳۰ روزه حساب می‌شود پس ۵ روز اضافی را به نام اندرگاه یا پنجه می‌نامیدند. هر یک از پنج فصل گاتها نیز به یکی از روزهای اندرگاه منسوب شده‌است. اسامی این پنج روز عبارت است از

پنج روز بهیزک = پنجه

اهنوت گاه : نام نخستین بخش از سرودهای اشوزرتشت

اوشته وت گاه: نام دومین بخش از سرودهای اشوزرتشت

سپنته مت گاه: نام سومین بخش از سرودهای اشوزرتشت

وهوخشتر گاه: نام چهارمین بخش از سرودهای اشوزرتشت

هیشتوئیشت گاه: نام پنجمین بخش از سرودهای اشوزرتشت

بهیزک یا پنجه بزرگ

در گاه نمای زرتشتی هر ماه سی روز و هر سال دوازده ماه است و در پایان اسفند پنج روز پنجه می آید که روی هم رفته 365 روز می شود

در دین زرتشتی هر روز نام ویژه ای دارد که در این گاهنامه نیز یاد شده است . چون سال خورشیدی 365 روز و 5 ساعت و 48 دقیقه و 49 ثانیه است ، از این رو پس از پایان یافتن دوازده ماه و پنج روز پنجه ، 5 ساعت و 48 دقیقه و 49 ثانیه باقی میماند که آن را به زبان پهلوی بهیزک می گویند

بهیزک همان است که در گاه شماری ها به نام کبیسه یاد میکنند. در هر چهار سال با فزودن ساعتها ، دقیقه ها و ثانیه های زیادی شش روز میماند و روز ششم را در زبان پهلوی اورداد نام نهاده اند که بچم روز زیادی است

جشن‌ها

هر روزی که نام ماه و روز با یکدیگر برابر می‌شود ایرانیان باستان جشن می‌گرفته‌اند. امروزه نیز زرتشتیان این مراسم‌ها را اجرا می‌کنند

جشن فروردینگان = فروردین روز (۱۹) در ماه فروردین

جشن اردیبهشتگان = اردیبهشت روز (۳) در ماه اردیبهشت

جشن خردادگان = خرداد روز (۶) در ماه خرداد

جشن تیرگان = تیر روز (۱۳) در ماه تیر

جشن امردادگان = امرداد روز (۷) در ماه امرداد

جشن شهریورگان = شهریور روز (۴) در ماه شهریور

جشن مهرگان = مهر روز (۱۶) در ماه مهر

جشن آبانگان = آبان روز (۱۰) در ماه آبان

جشن آذرگان (آذرخش) = آذر روز (۹) از ماه آذر

جشن های چهار گانه دیگان = روزهای دی روز در ماه دی

جشن اسفندگان = سپندارمذ روز (۵) در ماه اسفند

دیگر جشن‌ها

اورمزد و فروردین ماه : جشن نوروز جمشیدی و آغاز بهار

خورداد و فروردین ماه : ششم فروردین ، جشن زادروز اشوزرتشت و برگزیده شدن آن وخشور به پیامبری

تیر و فروردین ماه : سیزدهم نوروز

تیر و تیر ماه : جشن تیرگان و روز آشتی میان شاه ایران و توران در زمان منوچهر

مهر و مهر ماه : جشن مهرگان و جشن پیروزی ایرانیان بر ضحاک به سرکردگی کاوه آهنگر و بر تخت نشستن فریدون

روز دهم بهمن ماه : جشن سده ، سدمین روز از زمستان بزرگ به یاد پیدایش آتش

گاهان بار ها

در گاه شماری باستانی شش گاهان بار داریم که از جشن های موسمی زرتشتیان به شمار می آیند. گاهان بار به چم گاه های بار و برپایی گاههای بار همگانی و مهمانی است. گاهانبار در اوستا یا اریه نامیده میشود که از واژه یاره آمده است و به معنی جشن سال است

زرتشتیان در این شش روز انجمن های مهمانی و داد و دهش برپا می کنند و بار همگانی میدهند و با خواندن نماز و نیایش ، سپاس آفرینش های اهورامزدا به جا می آورند

این شش روز گاهان بار بدین گونه هستند

Maidh-yo-zarem ، میدیوزرم گاه

از روز خور تا دی بمهر در اردیبهشت ماه . چهل و پنجمین روز از اول سال

که در آن آسمان آفریده شد

Maidh-yo-shema ، میدیوشهم گاه

از روز خور تا دی بمهر در تیر ماه ، صد و پنجمین روز سال

که در این روز آب آفریده شد

Paiti-shahem ، پیتی شهم گاه

از اشتاد تا انارام در شهریور ماه ، صد و هشتادمین روز سال

که در این روز زمین آفریده شد

Aya-threm ، ایاسرم گاه

از اشتاد تا انارام در مهر ماه ، دویست و دهمین روز سال

که در آن گیاه آفریده شد

Maidh-ya-rem ، میدیارم گاه

از مهر تا ورهرام در دی ماه ، دویست و نودمین روز سال

که جانوران آفریده شدند

Hamas-path-maedem ، همس پت میدیم گاه

از اهنود تا وهیشتوایش گاه ، در آخرین روز کبیسهٔ سال یعنی سیصد و شصت و پنجمین روز سال که وهیشتواشت گاه می‌نامند واقع است

که مردمان آفریده شدند

روزهای یادبود هما روانان = درگذشتگان

روز اورمزد و تیر ماه : پرسه همگانی تیر ماه به یاد کشته شدگان جنگ

روز خور و دی ماه : روز درگذشت اشوزرتشت

روز اورمزد و اسفند ماه : پرسه همگانی اسفند ماه به یاد کشته شدگان جنگ

روزهای پرهیز از خوردن گوشت در هر ماه

در این روزها از هر ماه زرتشتیان از خوردن گوشت پرهیز میکنند

وهمن ، ماه ، گوش ، رام

هفته

هرچند در گاهشمار زرتشتی چیزی به نام هفته وجود ندارد و هر ماه به 30 روز بخش میشود که هر روز نام خود را دارد ولی آیا می دانید نام روزهای هفته‌ فرنگی ، ریشه کهن ایرانی باستانی دارند؟

نام روزهای هفته در باستان بدین گونه بوده است

کیوان شید = شنبه

نخستین روز هفته به نام کیوان شید نامگذاری شده است که تشکیل شده است از کیوان + شید . کیوان بعد از مشتری بزرگترین سیاره شمرده میشود که 700 برابر زمین است. آنرا زحل نیز نامیده اند. شید نیز به معنای نور و روشنایی است. از این رو، روز نخست ایرانی حکایت از سیاره روشن و نورانی را دارد

مهر شید = یکشنبه

روز دوم از هفته مهرشید است که مهر آن به معنای دوستی و مهربانی در پهلوی میتراست . مهر برگرفته شده از آئین هفت هزار ساله میترایی است. مهر همچنین ایزد عهد و پیمان است و در اوستا آمده است که هیچ چیز بر ایزد مهر پوشیده نخواهد بود. نامگذاری این روز به مهرشید حکایت از تعهدی است که بین مردمان باید برقرار باشد زیرا در ایران باستان پیمان شکنی و دروغ بزرگترین گناهان به حساب می آمده است. شید نیز به مهنای روشنایی و نور می باشد

مهشید = دوشنبه

مه بر گرفته شده از ماه است که این نیز از آیین میترایی کهن ایرانی آمده است. خورشید و ماه از تندیس های آئین میترایی بوده اند که نشان از قدرت و پویایی جهان آفرینش دارند . سومین روز هفته در ایران باستان به نام این نماد خداوند نامگذاری شد و آنرا مهشید به معنای ماه روشن و نورانی نام گذاشتند

بهرام شید = سه شنبه

بهرام برگرفته شده از ورهرام زبان پهلوی باستان است و از یک سو نام ستاره مریخ است. بهرام ایزد پیروزی در ایران باستان شمرده می شده است و اندیشه نیاکان ما بر این بوده است که خداوند یکتا (اهورامزدا) نیروی هایش را برای اجرا در بین افراد بشر بین ایزدان (فرشتگان) خود تقسیم نموده است تا آنان ، آنرا برای مردمان پیاده کنند. از این رو بهرام ، ایزد پیروزی نامیده شده بود و چهارمین روز هفته به نام روز پیروزی روشنایی بر تاریکی و غلبه انسان بر بدی ها و اهریمن نامگذاری شد

تیرشید = چهارشنبه

تیر برگرفته شده از تیشتر پهلوی است. نیاکان ما تیر را ایزدان و نگهبان باران نامگذاری نموده اند و اینگونه می پنداشته اند که اهورامزدا برای یاری رسانی به کشاورزان و جلوگیری از خشکسالی و باروری زمین و سبز و سالم و پاکیزه ماندن جهان به ایزد باران فرمان میداده است که به یاری مردمان برسد. در کل این روز به نام روز روشنایی باران و خواست پروردگار برای حفظ طبیعت نامگذاری شده است

اورمزد شید = پنجشنبه

اورمزد نام دیگری از دهها نام اهورامزدا است که همگی حکایت از قدرت و توانایی پروردگار دارند. این نام از واژه های پهلوی ارمزد، هرمزد، اورمزد، هورمزد، اهورامزدا، مزدا گرفته شده است . از این رو پنجمین روز هفته به نام روز روشنایی خداوند نامگذاری شده است. این واژه هنوز به گونه ای دیگر در شب های جمعه برقرار است و هنوز تصور مردمان ما بر این است که شب های جمعه روز ارتباط با خداوند و فوت شدگان است

ناهید شید = آدینه

ناهید همان آنهیته یا آناهیتا است که ایزد آب قرار گرفته است. در اوستا آناهیتا به صورت دوشیزه ای بسیار زیبا، قدی بلند و اندامی تراشیده نام نهاده شده است و نام دیگر ستاره ونوس نیز آناهیتا یا ناهید است. به این ترتیب ، روز جمعه روز روشنایی آب و مظهر بخشندگی و عنایت پروردگار نامگذاری شد

اینک با بررسی ریشه‌های این واژگان به این بر‌آیند ساده می‌رسیم

کیوان شید : شنبه
Saturday = Satur + day
Saturn = کیوان

مهرشید : یکشنبه
Sunday = Sun + day
Sun = مهر، خور (خورشید)

مهشید : دوشنبه
Monday = Mon + day
Moon = ماه

بهرام شید : سه‌شنبه
Tuesday = Tues + day
Tues = god of war = Mars= بهرام

تیرشید : چهارشنبه
Wednesday = Wednes + day
Wednes = day of Mercury = Mercury = تیر

هرمزشید : پنج‌شنبه
Thursday = Thurs + day
Thurs = Thor = day of Jupiter = Jupiter = هرمز

ناهیدشید یا آدینه : جمعه
Friday = Fri + day
Fri = Frig = day of Venues = Venues = ناهید

Posted on August 24, 2013, in گاهشمار دینی زرتشتیان. Bookmark the permalink. Leave a comment.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: